مواد خوراکی مورد استفاده در تغذیه بره و بزغاله ( بخش اول )

مواد خوراکی مورد استفاده در تغذیه بره و بزغاله

مواد خوراکی به طور کلی به سه دسته تقسیم می شوند:

  • علوفه
  • کنسانتره ( غذاهای پروتئینی و انرژی دار )
  • مواد معدنی و ویتامین ها

این تقسیم بندی روش ساده ای برای گر.ه بندی غذا هاست ولی تا اندازه ای احتیاری می باشد. تقسیم بندی مواد خوراکی به اندازه آگاهی از قابل دسترس بودن مواد خوراکی،ارزش تغذیه ای و عواملی موثر بر مورد استفاده قرار گرفتن آنها در جیره اهمیت ندارد.

علوفه

به طور کلی علوفه به قسمت سبزینه گیاهان گرامینه یا لگومینه که حاوی درصد بالایی از الیاف می باشند گفته می شود.وجود علوفه خشبی ( قطعاتی در اندازه های بیشتر از 2/5 سانتیمتر ) در جیره برای کمک به فعالیت شکمبه مورد نیاز می باشد.

معمولا علوفه دست کاشت می باشد و ممکن است یا به طور مستقیم مورد چرای دام قرار گیرند و یا بعد از برداشت از مزرعه به صورت علوفه ی خشک یا سیلو شده مورد استفاده جیوان قرار گیرند. میزان علوفه ی مصرفی می تواند از حدود 100 درصد تا حداقل 30 درصد ماده ی خشک جیره را شامل می شود.

ویژگی های عمومی علوفه به قرار زیر است :

  • حجیم بودن : حجیم بودن علوفه مقدار مصرف خوراک را محدود می سازد.وجود مقدار زیاد علوفه در جیره، میزان انرژی مصرفی را  محدود می نماید. با این حال خوراک های حجیم برای تحریک نشخوار و حفظ سلامتی دام ضروری هستند
  • الیاف زیاد و انرژی کم: علوفه ممکن است حاوی 90-30 درصد الیاف ( دیواره سلولی یا NDF )باشند. یه طور کلی هر چه فیبر موجود در علوفه بیشتر باشد انرژی محتوای آن کمتر خواهد بود.
  • متغیر بودن میزان پروتئین: متناسب با مرحله بلوغ گیاه ممکن است علوفه های لگومینه حاوی 23- 15 درصد، علوفه گرامینه ( متناسب با سطح مصرف کود ازت ) حدود 18 – 8 درصد و پس چر مزارع ( کاه یا کلش ) فقط 4 -3 درصد پروتئین خام باشنذ.
  • از نظر تغذیه ای علوفه ممکن است از خیلی خوب ( مثل علف گرامینه جوان و تازه و علوفه ی لگومینه در مرحله رشد ) تا خیلی فقیر ( کلش و سر شاخه ) متغیر باشند علوفه خشبی که قسمت اعظم غذاهای نشخوارکنندگان را تشکیل می دهد کیفیتشان به فاکتور های زیر بستگی دارد: 1- نسبت به تغییرات مقدار سلولز به پروتئین که هر چه گیاه پر برگ و نسبت برگ به ساقه بیشتر باشد مواد پروتئینی گیاه بیشتر و در نتیجه مواد مغذی بیشتر داشته و هضمش بهتر و راحت تر صورت می گیرد. 20 نوع خاک، غنی یا فقیر بودن خاک در تولید علوفه با کیفیت و کمیت خوب اهمیت زیادی دارد. 3- مرحله درو که گیاهان علوفه ای باید در مرحله ای از رشدشان که نسبت برگ به ساقه زیاد باشد. 4- نوع گیاه ، بدین ترتیب که ارزش غذایی گیاهان مختلف با یکدیگر متفاوت است.

 

پشنهاد ویژه : دانلود 8 کتاب پرورش گوسفند

گرامینه ها و لگومینه ها

مهمترین علوفه ایی که بیشتر در تغذیه ی دام مورد استفاده قرا می گیرد شامل گیاهان تیره ی گرامینه ( غلات ) و لگئمینه ( بقولات ) است.

نوع خاک و شرایط آب و هوایی معمولا تعیین کننده نوع علوفه غالب هر منطقه است. علوفه ی گرامینه ( چاودار ) و لگومینه ( یونجه،شبدر ) در سراسر جهان و در سطح وسیع پراکنده اند. علوفه ی گرامینه برای رشد کناسب به کودهایاز ته و ظرایط مرطوب نیاز دارند در صورتی که علوفه ی لگومینه مقاومت بیشتری به خشکی دارند. همچنین علوفه ی لگومینه قادر هستند سالانه به ازائ هر هکتار زمین کشاورزی حدود 200 کیلوگرم ازت تولید کنند زیرا این گیاهان با باکتری هایی همزیستی دارند که قادر هستند ازت هوا را به کود ازت تبدیل نمایند. ارزش غذایی علوفهعمدتا متاثر از مرحله رشد آنها در موقع برداشت یا چرا می باشد. رشد گیاه می تواند به سه دوره متوالی تقسیم بندی شود: 1- مرحله سبزینه ای 2- مرحله گلدهی 3- مرحله تشکیل دانه

معمولا بیشترین ارزش تغذیه ای علوفه در مرحله رشد سبزینه و کمترین ارزش تغذیه ای آن در مرحله تشکیل دانه می باشد. با پیشرفت درجه ی  بلوغ گیاه غلضت پروتئین،انرژی،کلسیم،فسفر و ماده خشک قابل هضم گیاه کاهش یافته ولی تراکم الیاف آن افزایش می یابد. با افزایش تراکم الیاف میزان لیکنین موجود در الیاف نیز بالا می رود.

لیگنین غیر قابل هضم بوده و سبب کاهش قابلیت دسترسی کربوهیرات های موجود در الیاف برای میکروب های شکمبه می گردد در نتیجه ارزش انرژی زایی علوفه کاهش می یابد.

بنابراین در صورتی که علوفه با  هدف استفاده در تغذیه ی دام کشت شوند بایستی در اوایل مرحله بلوغ برداشت شده یا مورد چرا قرار گیرند.ذرت و سور گوم که به منظور تهیه ی سیلاژ برداشت می شوند از این قاعده مستثنی هستند زیرا در خلال دانه بستن علیرغم کاهش ارزش تغذیه ای قسمت های سبز گیاه ( ساقه و برگ ها ) مقدار زیادی هستند نشاسته سهل تاهضم در دانه آنها جمع می شود.

حداکثر میزان تولید ماده ی خشک قابل هضم در علوفه در شرایط زیر به دست می آید:

– علوفه ی گرامینه در مرحله اواخر رشد برگ ها تا اوایل مرحله بلوغ.

– علوفه لگومینه از اوایل ت اواسط مرحله غنچه دادن

– ذرت و سور گوم قبل از این که دانه ها کاملا سفید شوند.

برای جلوگیری از کاهش ارزش تغذیه های علوفه به موازات رسیدن آنها کار زیادی نمی توان انجام داد. با این حال راهکارهای مختلفی برای حفظ قابلیت دسترسی و ارزس تغذیه ای علوفه وجود دارد:

1- به کاربردن روش چرایی مناسب،به نحویکه تعداد دام با سرعت رشد مرتع هماهنگ باشد.

2- مخلوطی از علوفه ی گرامینه و لگومینه با سرعت رشد و بلوغ متفاوت کاشته شود تا در تمام فصل برداشت علوفه ی مناسب قابل دسترس باشد.

3- علوفه را در اوایل مرحله بلوغ برداشت نموده و به صورت علوفه خشک یا سیلو شده نگهداری گردد.

4- علوفه ی با مرغوبیت پایین در تغذیه ی دام های دشتی و علوفه ی مرغوب برای تغذیه ی دام های پرواری استفاده شود.

 

 

 

تمامی حقوق برای سایت دامشاپ محفوظ است.

تمامی حقوق برای سایت دامشاپ محفوظ است.